To bardzo ważny odcinek! Zagadnienia kluczowe to jak poprawić parametry krwi, czy większa zawartość krwi jest dobrodziejstwem sportowców wytrzymałościowych, czym jest anemia sportowa i czym różni się od anemii, na którą cierpią zwykli śmiertelnicy.

Przerost lewej komory serca czy obniżenie tętna to powszechnie znane objawy przystosowania organizmu do wysiłku fizycznego. Powstają w wyniku systematycznego i długotrwałego treningu o charakterze wytrzymałościowym. Przyczyniają się do poprawy efektywności i ekonomizacji pracy tego układu, co jest niezbędne do osiągnięcia wysokiego stanu wytrenowania. Ale zmiany przystosowawcze do wysiłku fizycznego obejmują również krew. 

Czerwony płyn
Mieszanina płynnego osocza oraz zawieszonych w nim krwinek jest niezbędnym elementem układu krążenia. Krew wypełnia naczynia krwionośne w całym organizmie, gdzie spełnia szereg istotnych funkcji fizjologicznych, takich jak: transportową, termoregulacyjną, odpornościową czy homeostatyczną.

Jednym z najważniejszych i podstawowych zadań krwi jest transport O2 z płuc do wszystkich tkanek i narządów. Pierwsze skrzypce w tym procesie odgrywają erytrocyty (krwinki czerwoe). Dostarcza też substancji odżywczych i hormonów. Nie ma pustych przebiegów. Krew odprowadza produkty przemiany materii np CO2 z tkanek do płuc. Krew uczestniczy także w procesie termoregulacji, zapewniając szybką redystrybucję ciepła z miejsc organizmu o podwyższonej temperaturze. Ten czerwony płyn jest także niezbedny w utrzymaniu homeostazy i odporności w organizmie. Wszystko to decyduje o istotnej roli krwi w procesie adaptacji do wysiłku fizycznego.
Jednym z najważniejszych aspektow mających wpływ na wydolność jest pojemność tlenowa krwi. To ilość tlenu przenoszonego przez krew. Decydujące znaczenie ma zawartość hemoglobiny w erytrocycie oraz całkowita objętość krwi.

foto: Zbigniew Kowalski / Zamana Group

Transfer
Hemoglobina nadaje czerwoną barwę krwi. Po połączeniu z tlenem krew jest jaśniejsza. Gdy jest go pozbawiona, przyjmuje ciemniejszą barwę. Normą dla przeciętnego człowieka jest 14-16 g hemoglobiny  w 100 ml krwi. U sportowców zwykle obserwuje się większą zawartość hemoglobiny, której stężenie często przekracza 16 g/100 ml krwi. W takim stężeniu hemoglobiny, 1 litr krwi pozwala na przetransportować 180 - 200 ml tlenu. Obniżenie stężenia hemoglobiny we krwi powoduje ograniczenie pojemności tlenowej, tym samym przyczyniając się do obniżenia wydolności fizycznej. Stwierdzono istotną zależność pomiędzy pułapem tlenowym (VO2max) a całkowitą ilościa hemoglobiny. Potwierdzają to przeprowadzone przez Astranda badania, w których zaobserwowano, że usunięcie 14% hemoglobiny z krwi obniży VO2 max aż o 4%. Niewątpliwie na ilość transportowanego tlenu wpływa również zawartość erytrocytów we krwi. Prawidłowo w 1 mm3 krwi powinno ich być od 4 do 6 mln.

Transport to nie wszystko. Trzeba ten tlen jeszcze przekazać tkankom. W wyniku treningu wytrzymałościowego w krwinkach czerwonych sportowców o około 10% zwiększa się zawartość 2,3-difosfoglicerynianu. Dzięki temu zjawisku poprawia się zdolność oddawania tlenu tkankom, w tym mięśniom.

foto: Krzysztof Gulbinowicz / Bikemaraton

Tuning
W celu poprawy pojemności tlenowej krwi obecnie stosuje się trening wysokogórski. Stymuluje on organizm do produkcji erytropoetyny, która zwiększa liczbę erytrocytów i hemoglobiny. Zjawisko to powstaje w wyniku działania hipoksji (stan fizjologiczny organizmu wywołany obniżeniem zawartości tlenu w powietrzu atmosferycznym). Ustalono, że trening tego typu jest najskuteczniejszy gdy przeprowadza się go na wysokości 2000-2500 m n.p.m., jednak wymaga on wcześniejszej aklimatyzacji. Przyjęto, że przystosowanie do wysokości 2300 m powinno trwać dwa tygodnie. W przeciwieństwie do szkodliwego dla zdrowia dopingu erytropoetyną (EPO) jest to metoda etyczna i zgodna z prawem sportowym.

Więcej krwi
Jednym z ważniejszych celów treningu wytrzymałościowego jest udoskonalenie zaopatrzenia mięśni w tlen. Wywołuje przyrost ilości krwi, co związane jest w głównej mierze ze wzrostem objętości osocza. Przyrost ten jest efektem skomplikowanego mechanizmu adaptacyjnego. Poprawia on krążenie krwi w organizmie, a poprzez zwiększenie objętości wyrzutowej serca i zwiększenie sprawności produkcji potu prowadzi do poprawy wytrzymałości. Ale nie tylko. Jednocześnie obserwuje się większe możliwości organizmu do utrzymania homeostazy poprzez wzrost pojemności buforowej krwi o 10-20 %, a obniżenie lepkości krwi znacznie zwiększa jej przepływ mięśniowy.

Według jednej z teorii, zwiększenie objętości krwi w pierwszej fazie treningu spowodowane jest głównie zatrzymaniem sodu w ustroju, natomiast zachowanie tej wartości w kolejnych fazach treningu wywołane jest zwiększonym stężeniem białka w osoczu. Zatrzymanie sodu spowodowane jest działaniem aldosteronu, który zaliczany jest do głównych hormonów regulujących gospodarkę wodno-elektrolitową. Systematycznie powtarzane treningi powodują utrwalenie tego zjawiska. Prowadzą do przyrostu objętości osocza o około 12-20% podczas kolejnych dni treningu. Przyrost ten jest zalezny od intensywności i rodzaju ćwiczeń fizycznych oraz stanu wydolności organizmu przed wysiłkiem. Wzrost objętości krwi zależy od dwóch aspektów. W trzech czwartych zależy od powiększenia objętości osocza, w pozostałej części to przyrost masy erytrocytów.

Czytaj dalej na kolejnej stronie >>>


foto: Sylwia Poręba / Dare2b Maraton

Artykuł ukazał się w bikeBoard 6/2006 (gdzie kupić).

Dodano: 2018-02-01

Autor: Tekst: Miłosz Czuba, zdjęcie otwierające: Wiktor Bubniak / Cyklokarpaty.pl

Reklama


Komentarze użytkowników

Zaloguj się aby komentować

Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy

Aktualny numer

Piszemy m.in.

Eagle???

Merida Big.Nine 6000 i Big.Nine 800

Kross Level 13.0

Kolarz - cukrzyk

Karpaty w trzech aktach