Kontrola operacyjna
Stany operacyjne obejmują zmiany pod wpływem jednej lub kilku jednostek treningowych. Ocena tych zmian podlega tzw. kontroli operacyjnej, która analizuje zmiany wskaźników charakteryzujących reaktywność ustroju na zadawane obciążenia treningowe. W praktyce najefektywniejsze okazały się metody biochemiczne, powszechnie korzysta się również z analizy wskaźników fizjologicznych. Jednakże wytypowanie odpowiednich wskaźników dla oceny stanu wytrenowania jest niezmiernie trudne ze względu na rożne obciążenia treningowe, rodzaj uprawianej dyscypliny sportu, staż treningowy, płeć i oczywiście indywidualne reakcje organizmu na zadawany wysiłek fizyczny.

W monitoringu treningu wytrzymałościowego, najczęściej w kontroli operacyjnej, analizuje się zmiany aktywności enzymów kinazy keratynowej (CK), dehydrogenazy mleczanowej (LDH), mocznika oraz niektórych hormonów, takich jak testosteron czy kortyzol. Enzym kinaza keratynowa (CK) katalizuje odwracalną reakcję odtwarzania ATP z ADP i fosfokreatyny.
Aktywność CK wykazano głównie w mięśniu szkieletowym i sercowym, jednakże po wnikliwej analizie struktury białka enzymatycznego CK wyodrębniono trzy odmiany - MM, MB, BB. Przy czym dla potrzeb sportu istotny jest jedynie izoenzym MM, gdyż jest on charakterystyczny dla mięśni szkieletowych. Z kolei MB charakterystyczne jest dla mięśnia sercowego, natomiast BB dla mózgu.

Wzrost aktywności CKMM we krwi świadczy o uszkodzeniach mięśni szkieletowych, a tym samym o niepełnej restytucji sportowca. Co ciekawe, u zawodników dobrze wytrenowanych aktywność CK w spoczynku jest wyższa niż u osób nietrenujących i może nawet kilkakrotnie przewyższać normy fizjologiczne.
Tak podwyższona aktywność CK nie powinna niepokoić trenera, jednakże mogą to być również symptomy przetrenowania, zwłaszcza gdy zaobserwowano pogorszenie wyników sportowych. Wielkość powysiłkowych zmian aktywności CKMM zależy od intensywności i rodzaju podejmowanego wysiłku fizycznego, a także od masy mięśniowej biorącej udział w wysiłku i od stanu wytrenowania zawodnika.

Po wysiłkach o niskiej i umiarkowanej intensywności, powysiłkowy wzrost aktywności może utrzymywać się przez krótki okres czasu (kilka godzin). Z kolei, w przypadku wysiłku fizycznego o wysokiej intensywności przeprowadzanego do odmowy, wzrost aktywności CK w spoczynku może utrzymywać się przez kilka dni. Zatem podwyższona spoczynkowa aktywność tego enzymu przez kilka dni, a nawet tygodni, może być sygnałem niepełnej restytucji. Za normę uważa się zakres od 40-280 U/I dla kobiet i od 55 do 370 U/I dla mężczyzn. Aktywność CK można oznaczyć niemalże w każdym laboratorium analitycznym, a cena badania waha się od 5 do 8 zł.

Pomiar aktywności CK należy przeprowadzić w godzinach porannych przed przystąpieniem do kolejnej jednostki treningowej. W przypadku przygotowań zawodników na najwyższym poziomie sportowym do zawodów głównych zaleca się nawet codzienną kontrolę aktywności CK. Z kolei najbardziej racjonalnym rozwiązaniem jest wykonanie pomiaru aktywności CK w dniu kończącym mikrocykl i następnego dnia, w chwili rozpoczęcia nowego mikrocyklu. Brak wyraźnego spadku w aktywności CK po dniu odpoczynku jest sygnałem przeciążenia mięśni szkieletowych i skłania do modyfikacji wielkości i rodzaju obciążeń treningowych.

Kolejnym, często stosowanym markerem w kontroli operacyjnej jest analiza stężenia mocznika we krwi, będącego końcowym produktem utleniania aminokwasów. Uważa się, iż wartość stężenia mocznika odzwierciedla proces rozpadu białek mięśniowych, jednakże jest to pogląd dość kontrowersyjny, ze względu na brak jednoznacznych doniesień naukowych. Czynnikiem wpływającym na poziom mocznika jest przede wszystkim jego utrata wraz z potem, a także dieta. Badania wykazały, iż w przypadku zastosowania diety wysokobiałkowej lub niskowęglowodanowej dochodzi do wzrostu stężenia mocznika we krwi. W oparciu o te doniesienia kontrola powysiłkowych zmian mocznika we krwi jest utrudniona. W związku z czym zaleca się kontrolę tego metabolitu w połączeniu z innymi oznaczeniami biochemicznymi.

Oznaczenie mocznika we krwi powinno się dokonywać w godzinach rannych. Podwyższenie jego stężenia o ok. 40% powyżej normy i utrzymywanie się tych wartości przez kilka dni świadczy o złej tolerancji obciążeń treningowych i wskazuje na wprowadzenie korekt do zadawanych obciążeń. Z kolei stężenie mocznika we krwi bezpośrednio po jednostce treningowej pozwala określić sumaryczne obciążenie, działające na organizm sportowca. Natomiast porównanie tej wartości z wartością tego metabolitu następnego dnia (rano na czczo) pozwala określić jakość przebiegu procesów odnowy. Za optymalny przebieg odnowy uważa się redukcję mocznika o 30%.


Strict Standards: Only variables should be passed by reference in /home/bikeboard/domains/bikeboard.pl/public_html/smarty/plugins/function.x_paginator.php on line 35

Dodano: 2011-11-26

Autor: dr Miłosz Czuba

Reklama


Aktualny numer

Piszemy m.in.

    Piszemy m.in. o:
  • lekkie koła do maratonu
  • Road Tour 2019
  • Andy - Apu Wamani
  • testujemy: Fulle XC, Ghost Kato 3.9 AL, KTM X-Strada 20, Trek Madone SLR 9 Disc eTap,Merida Silex 200, Scott Ransom 920